• De Europese Commissie
• Het Europese Parlement
• De Europese Raad
• Raad van de Europese unie
• De Europese Centrale Bank en het Europees Stelsel van Centrale Banken
• Europese Investeringsbank
• Het Economisch en Sociaal Comite van de Europese Gemeenschappen
• De Europese Ombudsman
• Het Hof van Justitie

De Europese Commissie
De Europese Commissie (EC) is een instelling met initiatiefrecht en bevoegdheden op het gebied van uitvoering, beheer en controle. Zij heeft de supervisie over de Verdragen en houdt steeds rekening met de behoeften van de gewone burger. De EC is samengesteld uit een college van 20 onafhankelijke leden: 2 leden voor Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk en 1 lid voor elk van de overige landen. Zij wordt voor vijf jaar door de lidstaten benoemd. De leden van de Commissie moeten volledig onafhankelijk zijn van hun nationale regering en alleen in het belang van de Europese Unie (EU) handelen Vervolgens wordt de gehele EC ter goedkeuring onderworpen aan een stemming van het Europees Parlement. 
De EC wordt bijgestaan door een administratief apparaat bestaande uit directoraten-generaal (zoals Gezondheid en consumentenbescherming, onderwijs en cultuur, milieu, interne markt etc.) en gespecialiseerde diensten, waarvan het personeel grotendeels over Brussel en Luxemburg is verdeeld. 
Door haar rol en bevoegdheden is de EC de drijvende kracht van het besluitvormingsproces van de Europese Unie. In zekere zin vormt zij het hart van Europa, waarvan de overige instellingen een groot deel van hun energie en hun reden van bestaan ontlenen.
De Commissie heeft drie verschillende functies. Om te beginnen het indienen van voorstellen van wetgeving. De Commissie werkt voorstellen uit, die aan het Europees Parlement en de Raad van Ministers worden voorgelegd.
Duurzame ontwikkeling en de veiligheid van de Europese burgers zijn voor de huidige Commissie belangrijke onderwerpen.
Verder staat zij in voor het beheer van het enorme aantal activiteiten van de Unie, die variëren van de verbetering van de kwaliteit van drinkwater tot het voeren van internationale handelsbesprekingen.
Ten slotte is de Commissie nog een soort toezichthouder op het wel correct toepassen van de juridische verplichtingen van de lidstaten.
De uitbreiding van de EU zal ongetwijfeld van invloed zijn op werkwijze en structuur van de Commissie. De Europese Conventie zal daaromtrent met voorstellen komen.

Het Europese Parlement
Het Europees Parlement (EP) vertegenwoordigt alle burgers van de EU. Leden van het parlement worden sinds juni 1979 gekozen door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen. In het Verdrag van Amsterdam was het aantal afgevaardigden vastgesteld op 700. Bij het Verdrag van Nice is artikel 189 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG-Verdrag) gewijzigd en is een maximum van 732 afgevaardigden vastgelegd.

Verder is in bovengenoemd protocol betreffende de uitbreiding van de Unie bepaald dat, mocht het totale aantal zetels minder bedragen dan 732 (in geval van uitbreiding in golven, zoals in het geval van Roemenië en Bulgarije), op het aantal in elke lidstaat te verkiezen vertegenwoordigers naar evenredigheid een zodanige correctie wordt toegepast dat het totale aantal zo dicht mogelijk bij 732 komt te liggen.

Na deze correctie mag het aantal afgevaardigden per lidstaat echter niet meer bedragen dan het aantal dat de lidstaten op dit moment is toegekend. De vrijkomende zetels zullen dus alleen verdeeld worden onder de lidstaten die als gevolg van de nieuwe verdeling zetels verliezen. Treden er op een later tijdstip tijdens de komende zittingsperiode landen toe, dan kan het totale aantal zetels tijdelijk meer dan 732 bedragen. Vanaf de zittingsperiode 2009-2014 geldt vervolgens weer het maximum van 732 zetels.

In de beginjaren van de EU was het parlement een tamelijk krachteloos orgaan. Het kon alleen maar een mening over een bepaalde zaak geven en hoefde over de meeste besluiten slechts geraadpleegd te worden. Opeenvolgende verdragen hebben het parlement meer en meer bevoegdheden gegeven en het parlement heeft nu een zeer belangrijke stem in het besluitvormingsproces van de EU. Met name de verdragen van Maastricht (1993) en Amsterdam (1997) hebben het parlement omgevormd van een louter adviserend orgaan tot een wetgevende vergadering die op tal van beleidsterreinen haar invloed doet gelden.

Het EP is nu betrokken bij wetgevingsprocedures en besluiten. Het dient de jaarlijkse begroting van de EC goed te keuren en toe te zien op de uitvoering daarvan. Bij de benoeming van de EC speelt het parlement een doorslaggevende rol en internationale verdragen moeten ter goedkeuring van het parlement worden voorgelegd.

De zetel van het Europees Parlement is Straatsburg, waar één week per maand de voltallige (plenaire) vergaderingen worden gehouden. Daar wordt over allerlei zaken gesproken, worden adviezen uitgebracht en resoluties aangenomen. De plenaire vergaderingen worden in Brussel door verschillende parlementscommissies voorbereid. Deze 20 vaste commissies komen in Brussel bijeen, omdat daar het contact met de Europese Commissie gemakkelijker is.

Het Europees Parlement stelt ook de ombudsman aan die bevoegd is om de klachten van de burgers van de EU te ontvangen en te onderzoeken. 

SAMENSTELLING VAN HET EUROPEES PARLEMENT TIJDENS DE ZITTINGSPERIODE 2004-2009

De Europese Raad
De Europese Raad bestaat uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten van de EU én de voorzitter van de Europese Commissie. Niet te verwarren met de Raad van Europa of de Raad van de Europese Unie. De Europese Raad
werd opgericht door middel van het slotcommuniqué van de topontmoeting van Parijs van december 1974 en kwam in 1975 voor de eerste maal bijeen (maart Dublin).
De raad kwam in de plaats van de Europese topconferenties die kenmerkend waren voor de periode van 1961 tot 1974 en werd door de Europese Akte juridisch bekrachtigd. De raad heeft een officiële status gekregen in het Verdrag betreffende de EU. De Europese Raad komt ten minste tweemaal per jaar bijeen, en de voorzitter van de EC maakt van rechtswege deel uit van de Europese Raad. De raad heeft tot taak de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de EU te geven en de algemene beleidslijnen ervan vast te stellen. Het voorzitterschap wordt bij toerbeurt voor een half jaar door de lidstaten bekleed: van januari tot juni en van juli tot december. De rol van het voorzitterschap is steeds belangrijker geworden naarmate de EU meer bevoegdheden heeft gekregen. Het land dat het voorzitterschap bekleedt moet alle vergaderingen van de Europese Raad organiseren en voorzitten. Vaak moet de fungerend voorzitter ook aanvaardbare compromissen uitwerken en pragmatische oplossingen zoeken voor problemen die door de andere lidstaten aan de orde zijn gesteld. Bovendien moet het voorzitterschap toezien op de coherentie en de continuïteit van de genomen besluiten.
De Europese Conventie zal vooral over de invulling van het voorzitterschap en het rouleren daarvan met ingrijpende voorstellen komen.
Waarschijnlijk zal een voorzitter voor een langere periode worden aangesteld.

Raad van de Europese Unie
De Raad van de EU (Raad van ministers of Raad) is het belangrijkste besluitvormende orgaan van de EU. Een instelling als de Raad bestaat nergens anders ter wereld. Hier maken de lidstaten wetgeving voor de EU, bepalen zij haar politieke doelstellingen, coördineren zij hun nationale beleid en zoeken zij oplossingen voor onderlinge problemen en voor problemen met andere instellingen.. De Raad is samengesteld uit de ministers van de 15 lidstaten die bevoegd zijn voor het onderwerp dat op de agenda staat, bijv. Buitenlandse Zaken, Landbouw, Industrie, Vervoer. De verschillende samenstelling van de Raad naar gelang van de behandelde vraagstukken doet geen afbreuk aan het beginsel dat deze instelling als een eenheid naar buiten treedt. Elk land van de EU bekleedt bij toerbeurt het voorzitterschap voor een periode van 6 maanden. Het voorzitterschap moet:

• Alle vergaderingen organiseren en voorzitten.
• Aanvaardbare compromissen uitwerken en pragmatische oplossingen zoeken voor problemen die aan de Raad zijn voorgelegd.
• Voor samenhang en continuïteit in de besluitvorming zorgen.

Voortaan wordt de stemming met gekwalificeerde meerderheid in de Raad toegepast op het merendeel van de nieuwe bepalingen: stimuleringsmaatregelen op het gebied van werkgelegenheid en op sociaal gebied, volksgezondheid, fraudebestrijding. Voor sommige beleidsterreinen is nog eenparigheid van stemmen vereist. Hieronder vallen belastingheffing, industrie, cultuur, regionale en sociale fondsen en het kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. 

De Europese Centrale Bank en het Europees Stelsel van Centrale Banken
De Europese Centrale Bank (ECB) is op 30 juni 1998 officieel geopend. Vanaf 1 januari 1999 is de ECB verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van het Europees monetair beleid als vastgesteld door het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB). De ESCB bestaat uit de ECB en de nationale centrale banken van de EU. De ECB is de opvolger van het Europees Monetair Instituut (EMI). Fundamentele taken van de ESCB zijn:

• Bepalen en uitvoeren van het monetair beleid.
• Valutamarktoperaties.
• Het aanhouden en beheren van de officiële externe reserves van de lidstaten.
• Het bevorderen van een goede werking van het betalingsverkeer.

Op 2 mei 1998 heeft de Raad van de EU unaniem besloten dat elf lidstaten (België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Finland) voldeden aan de noodzakelijke voorwaarden voor de invoering van de gemeenschappelijke munteenheid op 1 januari 1999 (euro). Op 25 mei 1998 hebben de regeringen van deze lidstaten de president, de vice-president en de vier andere leden van de Directie van de ECB benoemd. Deze benoemingen werden van kracht op 1 juni 1998 en daarmee werd formeel de invoering van het ESCB en de ECB een feit. De ESCB is een onafhankelijk stelsel. De instellingen en organen van de EU alsmede de regeringen van de lidstaten mogen niet proberen de leden van de besluitvormende organen van de ECB bij de uitvoering van taken te beïnvloeden

Europese Investeringsbank
 De Europese Investeringsbank (EIB), de financieringsinstelling van de Europese Unie, verstrekt langetermijnleningen voor kapitaalinvesteringen ter bevordering van een evenwichtige economische ontwikkeling en integratie van de EU. De EIB is met 26 miljard ecu aan jaarlijks verstrekte leningen de grootste van alle internationale financieringsinstellingen. Willen projecten in aanmerking komen voor financiering dan moeten zij voldoen aan één of meer van de volgende doelstellingen: 

• De economische ontwikkeling van achtergebleven gebieden bevorderen
• Trans-Europese netwerken voor vervoer, telecommunicatie en energietransport verbeteren
• De internationale concurrentiekracht van de industrie en de integratie ervan op Europees niveau vergroten en kleine en middelgrote ondernemingen ondersteunen
• Het milieu en het leefklimaat beschermen, de stadsvernieuwing bevorderen en het architectonisch erfgoed van de EU in stand houden
• Een veilige energievoorziening waarborgen

De bank onderwerpt elk project aan een grondig onderzoek, waarbij niet alleen wordt bekeken of deze past in het gemeenschappelijk beleid maar ook of zij van economisch belang is, financieel en technisch haalbaar is en verantwoord ten aanzien van het milieu.

De EIB is geen bank waar mensen hun geld beleggen, maar een bank die de levenskwaliteit van miljoenen mensen verbetert. Het ondersteunen van de regionale ontwikkeling is de hoofdtaak van de EIB en 2/3 van alle leningen wordt verstrekt voor productieve investeringen in achtergebleven gebieden of in gebieden die met industriële achteruitgang te kampen hebben.

Economisch en Sociaal Comité van de Europese Gemeenschappen
Voornaamste taak van dit orgaan is het uitbrengen van adviezen. Deze adviezen zijn het resultaat van gedachtenwisselingen tussen personen die een breed spectrum van het economisch en sociale leven van de EU vertegenwoordigen. Zo vertegenwoordigen sommige leden de sociale partners (werkgevers en werknemers), terwijl anderen werken in sectoren als landbouw, handel, vervoer, milieubescherming, vrij beroepen etc. Volgens het verdrag van Rome (1958) moeten de EC en de Raad bij het Comité over bepaalde voorstellen voor wetgeving advies inwinnen. Over andere vraagstukken kan bij het Comité advies worden ingewonnen. Het Comité kan inmiddels ook door het Europees Parlement geraadpleegd worden.
Het betreft hier de zogenaamde verplichte adviezen, de adviezen dus die door Commissie, Raad of Europees Parlement worden aangevraagd.
Naast deze verplichte adviesfunctie spreekt het EESC zich (ongevraagd) uit over allerlei onderwerpen die zij van wezenlijk belang acht of die zij door de Europese instellingen onderbelicht acht.

Geen enkele Europese wet van belang is goedgekeurd zonder dat de stem van het Comité is gehoord. Sinds zijn oprichting heeft het meer duizenden adviezen uitgebracht. Het Comité onderhoudt betrekkingen met soortgelijke organisaties op internationaal, nationaal en regionaal niveau. Dit zijn belangrijke, informatieve kanalen om de samenleving bij de opbouw van de EU te betrekken en zo Europa dichter bij de burger te brengen.

De Europese Ombudsman
Een van de rechten van de Europese burgers is het recht een klacht in te dienen bij de Europese ombudsman. Deze werd in 1992 bij het Verdrag van Maastricht ingesteld. De Europese ombudsman stelt een onderzoek in naar klachten inzake wanbeheer door de instellingen en organen van de EU. De ombudsman kan geen klachten behandelen die nationale, regionale of lokale overheden van de lidstaten betreffen.

Wie kan een klacht indienen?
Iedereen die onderdaan is van een lidstaat van de EU of in een lidstaat woonachtig is, kan bij de Europese ombudsman een klacht indienen. Ook bedrijven, verenigingen of andere instanties die hun statutaire zetel in de Unie hebben, kunnen een klacht indienen bij de ombudsman.

Waarover kan een klacht worden ingediend?
In het algemeen gesproken kan een klacht worden ingediend over wanbeheer betreffende de activiteiten van instellingen of organen van de EU.
Wanbeheer betekent slecht of falend bestuur. Er is sprake van wanbeheer wanneer een instelling iets niet doet dat zij had behoren te doen, dit op onjuiste wijze doet of wanneer zij iets doet dat zij niet had behoren te doen. Voorbeelden:

• Bestuurlijke onregelmatigheden
• Onbillijkheid
• Discriminatie
• Machtsmisbruik
• Gebrek aan informatie of weigering informatie te verstrekken
• Vermijdbare vertraging

Hoe kan een klacht worden ingediend?
Men kan een klacht indienen door zich schriftelijk te wenden tot de ombudsman in een van de elf officiële talen van de EU, door duidelijk zijn/haar identiteit te vermelden, aan te geven tegen welke instelling men een klacht wil indienen en de redenen van de klacht uiteen te zetten.
Voor de opstelling van de klacht kan gebruik gemaakt worden van een standaardformulier. Dit formulier kunt u vinden op www.euro-ombudsman.eu.int

De klacht moet worden ingediend binnen twee jaar nadat de feiten waarop de klacht is gebaseerd u bekend werden.
Het is niet noodzakelijk dat het wanbeheer uzelf betreft; wel dient u reeds contact te hebben opgenomen met de betrokken instelling of het betrokken orgaan, bijv. per brief.
De ombudsman behandelt geen klachten die al in behandeling zijn bij een rechtbank of waarover al eerder door een rechtbank uitspraak werd gedaan.
De ombudsman brengt de klager altijd op de hoogte van het resultaat van zijn onderzoek.
http://www.ombudsman.europa.eu/home.faces

Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
Het Hof van Justitie van de EU bestaat uit 15 rechters, bijgestaan door negen advocaten-generaal, die in onderlinge overeenstemming voor zes jaar door de lidstaten worden benoemd. De taak van het Hof bestaat erin, de rechtelijke waarborgen te bieden om de eerbiediging van het recht te verzekeren bij de uitlegging en toepassing van de Verdagen en bij alles wat de EU doet. Dat het Gemeenschapsrecht zich zo diep in de juridische werkelijkheid van de lidstaten heeft verankerd, is te danken aan het feit dat het door de burgers, de bestuurders en de rechters van alle lidstaten werd gezien, uitgelegd en toegepast als voor allen gelijke regels, waarop eenieder zich voor zijn nationale rechter kan beroepen.

Zaken kunnen voor het Hof worden gebracht door de lidstaten en de Gemeenschapsinstellingen, maar ook door particulieren en ondernemingen. Het Hof ziet toe op de eenvormige uitlegging van het Gemeenschapsrecht in de gehele EU door nauw samen te werken met de nationale gerechten.

Het Hof heeft twee hoofdtaken:

• Het toetst het handelen en nalaten van de Europese instellingen en de regeringen aan de Verdragen.
• Het doet op verzoek van een nationale rechter een uitspraak over de uitlegging of de geldigheid van het communautair recht.

Aan het Hof is een 'Gerecht van eerste aanleg' toegevoegd, om de rechtsbescherming van de justitiabelen te verbeteren en het Hof in staat te stellen zich te concentreren op de hoofdtaak: het verzekeren van de eenvormige uitlegging van het Gemeenschapsrecht.
Het 'Gerecht van eerste aanleg' is thans bevoegd voor alle beroepen van particulieren en ondernemingen tegen besluiten van de Gemeenschapsinstellingen en -organen. Tegen arresten van het Gerecht is beroep mogelijk op het Hof van Justitie. Deze hogere voorziening kan echter alleen rechtsvragen betreffen.